DOOR DE OGEN VAN DE DIERVERZORGER (BLOG 15)

Sandra Kuijmans en Patrick Bos

26 juli 2020,

Hoe houden we onze dieren bezig en mentaal gezond?

Het antwoord: Verrijking!

Wat is verrijking en waarom geven we het?
In de natuur hebben onze dieren dagelijks te maken met nieuwe prikkels in hun omgeving. Ze zijn van nature nieuwsgierig en willen graag alles onderzoeken. Op deze manier leren bijvoorbeeld welpen wat wel en niet gevaarlijk is in hun omgeving. Je kunt dan denken aan ontmoetingen met slangen of stekelvarkens, een losliggend takje, een struikje en ga zo maar door. Ook zijn geuren erg belangrijk. Via geuren kunnen zij prooien opsporen, maar bijvoorbeeld ook de aanwezigheid van eventuele rivalen. Zoals wij de krant lezen, ‘lezen’ de dieren hun omgeving door middel van geuren. Als wij de dieren geen verrijking zouden geven, zouden onze dieren elke dag dezelfde krant lezen. Je kunt je voorstellen dat dat al snel begint te vervelen. Elke dag hetzelfde object om te onderzoeken of het ontbreken van objecten, is dus ook niet bedoeling. Verveling en gebrek aan prikkels kunnen stereotiep gedrag veroorzaken.
Verveling en gebrek aan prikkels zijn twee verschillende dingen. Een dier kan regelmatig over nieuw speelgoed beschikken, maar het totaal niet interessant vinden. Het heeft dan geen gebrek aan prikkels, maar verveelt zich evengoed. Dat is meteen het antwoord op de vraag: Wat is verrijking?
Verrijking is pas verrijking, als het dier het interessant vindt.

Soorten verrijking

Voerverrijking
Voerverrijking betekent simpelweg: voer op een minder toegankelijkere manier aanbieden dan normaal. Ook hier geldt weer dat we dat op heel veel verschillende manieren kunnen doen. We kunnen kleine stukjes vlees in de binnenbaan verstoppen, waar de dieren dan naar op zoek kunnen gaan, of bijvoorbeeld grotere stukken vlees in speelgoed of dichte dozen aanbieden. We kunnen het makkelijk maken of juist heel moeilijk. Makkelijk zou zijn, een groot stuk vlees onder een pion. Het dier hoeft dan ‘alleen maar’ (wat voor de een makkelijk is, is voor een ander moeilijk) de pion omver te duwen/trekken en dan heeft hij/zij het vlees te pakken. Moeilijker is bijvoorbeeld een stuk vlees in een kartonnen rol, dat aan beide kanten in het midden wordt gehouden door kleine drijvers (van een boot), die ook in de rol gestopt zijn. Dan zal het dier eerst de drijvers eruit moeten krijgen, om vervolgens op de een of andere manier het vlees uit de rol te toveren.

VIDEO REMY

VIDEO DUMI

Geurverrijking
Zoals gezegd zijn geuren erg belangrijk. Gelukkig kunnen we geuren op allerlei manieren toepassen. We kunnen natuurlijke vormen van geuren, zoals mest van prooidieren en bepaalde kruidenplantjes gebruiken, maar ook pure etherische oliën. Deze oliën kunnen we bijvoorbeeld op een stuk speelgoed druppelen, of op vaste objecten in de verblijven of de binnenbaan. Direct contact met sommige oliën kan niet bij onze katten dus dat vermijden we. De plantjes kunnen we bijvoorbeeld ergens in doen of aan een hekwerk vastmaken. Als een dier in de binnenbaan loopt en er heeft eerder die dag een ander dier ingelopen, is het onderzoeken van de geuren van het eerste dier ook een vorm van geurverrijking.

VIDEO SIMBA met geurbankje

Speelgoed

Speelgoed is er in allerlei vormen, maten en soorten. Voorbeelden van speelgoed dat wij gebruiken zijn: scheepsboeien, drijvers, (zeer stevige) ballen, pionnen, autobanden, juten zakken, papieren zakken, kartonnen dozen, kartonnen rollen, speelgoed gemaakt van brandslangen en kleine boomstammen. Veel speelgoed kunnen we vullen met allerlei dingen, zoals stro, kleiner speelgoed, mest en vacht van prooidieren en ook kunnen we weer gebruik maken oliën of plantjes. Het speelgoed moet uiteraard veilig zijn voor de dieren en het is fijn als het een beetje leeuw- of tijgerproof is, zodat we het meerdere malen kunnen gebruiken. ‘Onverwoestbaar’ bestaat bij ons niet. Deze dieren krijgen werkelijk alles kapot en dat is prima.

VIDEO SIMBA MET BAL

VIDEO KUMA EN VALESCA (op de achtergrond is Vladimir hoorbaar aan het spelen met een bal)

VIDEO ‘THE MAKING OF’, EEN BRANDSLANG SPEELTJE

Mest, bloed en vacht van prooidieren
Eigenlijk vallen deze drie dingen onder geur- en voerverrijking, maar ik benoem ze toch apart. Deze specifieke geuren hebben een groot effect op de dieren. Het zijn natuurlijke geuren. Veel dieren vinden het heerlijk om zich ermee in te wrijven, door zich er doorheen te rollen. De vacht en mest kunnen we weer ergens in stoppen, dit maakt bijvoorbeeld een stuk speelgoed dat zij al kennen, opeens weer zeer interessant. Het bloed dat wij gebruiken is bijvoorbeeld hertenbloed, dat we in een soort spuitflesje (met een lang, krom rietje) doen en tijdens de trainingen als bijzondere beloning gebruiken.

Groente, fruit en ijsjes
Groente en fruit is uiteraard geen voer voor onze dieren. Het eigenlijk een combinatie van geurverrijking en speelgoed. In de zomer kunnen dit sinaasappels en watermeloenen zijn en in de herfst bijvoorbeeld pompoenen. De dieren kunnen heerlijk op onderzoek uit gaan en er mee spelen. Niet alle dieren vinden fruit en groente interessant. Zoals eerder gezegd, is verrijking pas verrijking als het dier er interesse in heeft.
Ijsjes geven we voornamelijk als het warm zomerweer is. We vullen emmers met water en bijvoorbeeld stukjes vlees, hertenbloed, fruit etc. Deze gaan vervolgens de vriezer in voila: ijsjes.

Vaste objecten en beplanting
Vaste objecten zijn in principe maar een keer verrijking. Als ze eenmaal onderzocht zijn is de lol eraf. Maar je kunt ze wel op andere manieren gebruiken. Britsen (houten verhogingen in de verblijven) kunnen we binnen verplaatsen. We kunnen de inrichting van een binnenverblijf hierdoor veranderen. Ook maken we britsen van brandslangen waardoor het een soort hangmat-bed wordt. De vaste britsen die in de buitenverblijven staan kunnen we niet verplaatsen. Wel kunnen we er weer andere verrijking aan vast maken of in verstoppen.
Beplanting is onderdeel van de inrichting van de verblijven. Maar iets nieuws planten in een verblijf en dan zorgen dat het daadwerkelijk kan wortelen en blijft staan, is nogal een uitdaging en ook gewoon een gok. Het heeft niets te maken met de grond, maar alles met de dieren. De meeste leeuwen slopen zoals gezegd alles. Een pas geplant boompje is reuze interessant en wordt er meestal binnen een uur na het planten alweer uitgetrokken. Hopelijk gebeurt dat in zijn geheel, zodat we het dan ergens anders kunnen planten. Soms planten we iets in de binnenbaan, maar ook deze planten sneuvelen vaak dezelfde dag nog. Helaas voor ons, maar het is wel heel leuke verrijking! De dieren trekken het uit de grond, gaan erin liggen rollen, gooien ermee door de lucht en rennen ermee door de binnenbaan. Ook kerstbomen zijn in de wintererg in trek. Het valt onder de planten, maar ze worden door de dieren vooral als speelgoed gebruikt.

Training
Training is ook een vorm van verrijking. Veel dieren vinden het geweldig om hun hersens te gebruiken en uit te vinden wat ze kunnen doen om een stukje vlees te krijgen. Wij doen dit in de vorm van gezondheidstraining en krattraining. Gezondheidstraining heeft als doel dat wij de dieren van alle kanten goed kunnen bekijken en op die manier kunnen beoordelen. Om een voorbeeld te geven; We kunnen de dieren rechtop tegen het hekwerk laten staan, waardoor we de onderkant van de voorpoten en de gehele onderkant en buik kunnen zien. Ook kun je op deze manier eventuele gewrichtsproblemen opsporen.
Krattraining doen we met dieren die in de toekomst gaan verhuizen. Wij laten ze wennen aan de transportkist, door de kist interessant te maken (met voer of speelgoed). Op deze manier hoeven de dieren op het moment van vertrek niet verdoofd te worden, maar lopen zij zelf de transportkist in.
Training is geheel vrijwillig en moet leuk blijven. Het is ten slotte een vorm van verrijking. Heeft een dier geen zin of geen interesse, dan houdt het op. Soms lopen ze midden in een training weg, soms komen ze helemaal niet, soms vinden de training niet zo interessant en soms zijn ze super enthousiast en staan ze al te wachten bij het hek als je aan komt lopen. Het blijven katten.

Jaagsimulator
Jagen met de jaagsimulator is een manier voor de dieren om hun natuurlijke gedrag uit te kunnen oefenen. Ook is het een vorm van verrijking en veel dieren vinden het geweldig om te jagen. Alle dieren die het leuk vinden komen roulerend aan de beurt. Er zijn ook dieren die er totaal geen interesse in hebben en dan hoeft het ook niet. Ook hier geldt weer: het moet leuk blijven. Verrijking is pas verrijking als het dier het verrijking vindt. Gelukkig vinden veel dieren het leuk. Jagen is elke keer weer anders, omdat de simulator met een joystick wordt bestuurd en ook steeds door verschillende bestuurders. Een jacht is daardoor nooit hetzelfde en ook onvoorspelbaar. Meestal gebruiken we een stukje vlees dat we aan de simulator hangen, maar we hangen er ook wel eens een stukje speelgoed aan, of een ganzenvleugel. Dat laatste fladdert zo lekker en veel dieren worden daar heel fanatiek van.